Burma nena ramri sawrkar laipui duh anga hung that viau a hun ta e!

Burma nena ramri sawrkar laipui duh anga hung that viau a hun ta e!

- Zoa Tlau

Buannel Cabin

July ni 2, 2025 khan Zokhawthar piah lawk Myanmar lam Tiau Khawmawi-ah kan unau te Chinland Council (CC) peng pakhat leh Chin Brotherhood (CC) peng pakhat an inkâp chiam mai a. Ramri hmun pawimawh hi anni tân hian a pawimawh lutuk a, Chin State lama Myanmar sipai lal an nawr chhuah tak hlawm avangin ram inchuh buai a nasa ta zual a, ti mai ang a tawi zawngin aw.

Pawimawh :

A thupui-a luh hmain Mizoram in Myanmar nen hian km 510 vela thui ramri kan intawm a, Tiau lui a luang a ni. Kan ramri te hi kan Chin unau te a ni ber a, Chhim tawp lamah Arakan. Damdawi tawlhrûk a hluar em em a, tun Ministry-ah phei chuan an man mawlh mawlh tih kan hai lo. Hei bakah hian raltlân te raltlân anga Mizoram in kan en loh fô avangin kan tlai lek lek tawh bawk.

Heng zawng zawng te avang hian kan unau te an inchingfel mai dawn si lo a, sawrkar laipui ruahman sa hi sawrkar leh NGO Coordination Committee hian dodâl tawh lovin, ramri hi hung that viau a ngai ta hlê zawk a. Râltlan an awm pawhin 'râltlan anga dan dik taka enkawl' a ngai ta. In mikhual mai mai hi a him tawh lo.

Myanmar buaina tlêm :

Burma ram zalèn leh nuam ve tak kha kum 1988 khan phiarrûkna hmangin Sipaiin sawrkarna an la thut a, an buai ta a. Kum 1988 vêk hian Chin mipuite sipai CNA a lo piang zui ta a ni. 

An kal chho ve zel a, kum 2021-ah tuna rorellâi sipai nunrawng tak khian sawrkarna a pâwng lak ve leh ta thut mai a, an buai nasa zual ta a ni. Kum 2023 December khan Chinland Council (CC) zawmtu hnam sipai 19 nei leh Chin Brotherhood (CB) zawmtu 6 nei a piang ta bawk. Chin State-ah hian hnam unau peng 53 an awm a, CC leh CB te pawh hi unau inpawlh vek an ni. Chin State mipui hi 2014 chhiarpuiah 478,801 an ni.

'Burma border fencing' lam aw :

India sawrkar laipui chuan khawvel ramdang laka a him zawk nan Northeast India 'security fence' a ruahman a, km 1643-a thui 'smart fencing system' hmangin Arunachal Pradesh, Nagaland, Manipur leh Mizoram te hung tura tih a ni a.

Hun rei tak ata tawh 'border fencing' hi buaina a lo ni tawh a, kum 2024 khan he ruahmanna hi kalpui tura sawrkar laipuiin khauh taka hmarchhak te a nawr laiin, Free Movement Regime (FMR) te pawh hlih a tum a. Burma nena Mizoram 'border fencing' leh Burma te nena km 10 ve ve (a hmain km 16) visa tel lova ramria inkalpawh phalna FMR hlih chu dodalna nasa tak Mizoram NGO Coordination Committee atang ten a awm avangin Chief Minister Pu Lalduhoma pawh hian sawrkar laipui lamah Union Home Minister Amit Shah te a zuk hmuh phah rum rum tawh bawk.

FMR & Duhthlanna dik :

Mizoram, India ram rorelna hnuaia awm te hian kan rilru thatna, thilphalna leh zalenna te hi kan unau Chin State-a awm te laka kan lantir hi dan ang zêla kalpui a ngai tawh lutuk.

Free Movement Regime (FMR) te pawh Amit Shah khan tihtawp a duh a, hei hi sawi thui duah lo ila a hma chuan km 16 ve ve ramri visa ngai lova inkalpawh theihna a nia. Tunah hian km 10-ah a tlahniam. Hetiang ai chuan tihtawp rih law law ni mai se, râltlan buaipui dan mumal pawh a awm zawk ang.

Min humhalhna, Protected Area Permit (PAP) te pawh 'foreigner' an lo luha an tih tur, in report-na leh 'tourist' anga an lo kal theihna dan tha tak kan nei a. A chângin kan han hmang duh lo a, hei hi khauh taka kan hman a hun. Duhthlanna dik kan neih a hun. Kan unau te an nihna hi a bo dawn chuang lo, fimkhur leh khauh nachâng hriat loh hi kan sim a ngai.

Tlipna :

Keimah mimal tak hi naupan têt atanga ZoRO tuipui pha ngat ka ni ve a, inunauna au pui ve rengtu ka ni. Mahse tuna kan dinhmunah hian Mizoram-a Mizo te hi him taka kan awm hmasak a ngâi ta hlê niin ka hmu. I ngaihtuah chiang ang u, ramri hung duh loh thu hi kan Assembly House-ah te kan pass a, NGOCC te pawhin chutiangin hma an la tawh. Mahse heng kan tih zawng zawng hi duhtawk tawh ila, 'u-turn' lian tham tak i nei ang u. Unau kan nihna a bo tawp lova'ng! 

Comments

Popular News (Last 30 Days)