Jail tang zawng zawngte hi misual an ni vek kher lo
Jail tang zawng zawngte hi misual an ni vek kher lo
Tun hnaiah sawrkarin Central Jail leh District Jail tih thinte chu ‘Central Prison & Correctional Home’ ti-a a thlak thu thuchhuah ka lo hmu a. Hei hian mi tam takin Jail kan hmuh dan leh Jail tang mek leh tang chhuakte kan en dan thui tak a sawi danglam ngei pawh ka beisei.
India Criminal System-ah hian Jail tang mekte hi chi hniha then a ni a. Chu chu an thubuai ngaihtuah lai mek ‘Under Trial Prisoner’ (UTP) kan tih leh thiam loh chang tawh ‘Convict’ kan tihte hi an ni. Dan hian misual kan tihte hi a hum kan ti fo thin a. Nimahsela, a nihna takah chuan a hum reng reng lo a, thil tisual lo pui, hrem palh leh thiam loh chantir palh a hlauh em avangin a fimkhur thin a ni zawk. Chuvang chuan, thubuai ziahluh tam tak te hi Court in thiamloh a chantir hma chuan thiamloh chang ‘Convict’ ni lovin thil tisuala puh ‘Accused’ ti-a sawi zawk thin an ni a. An thil tih dik lohte hnial rual lova finfiah kim vek a nih hnuah chauh Court chuan thiamloh a chan tir thin a ni.
‘Under Trial Prisoner’ (UTP) kan tihte pawh hi sawi tawh angin thiamloh chang ni loa, thil tisuala puh chauh an la ni a. Puh an nihna chhan pawh hi kawng hrang hrang a awm thei. Rinhlehawma an awm vang te, kawng dik lo an rahpalh vangte, chhhiatna thlen hmuna an lo awm fuh palh vangte leh thil thleng leh an chettlakna hmun a lo intawn fuh palh vang te pawh a ni thei a. Chutianga puh an nih avang chuan an chungthu ngaihtuah a nih lai meka an tlan bo palh emaw, hnuchhuina kawng an tihbuai palh hlauhthawn thil thuah te an thubuai ngaihtuah chhung chu, Court atanga Bail-a chhuah phalna an hmu te a nih ngawt loh chuan tanin chhungah khung lailawk an ni thin a. Nimahsela, hei hian an puhnaah thiamloh an chang ta a, ‘misual an ni ta e’ tihna lam a kawk hauh si lo.
Convict kan tihte erawh hi chu Court hi thubuai thehluttu ten an puhna a dik ngei a ni tih an finfiah hnua, thiamloh changa a puan takte hi an ni a. A chunga kan sawi, ‘Under Trial Prisoner’ te nen tanin hmun pakhata huang khata khung vek an nih avangin mi nawlpui hian kan ngaihfin ringawt thin niin a lang a. Nimahsela, an dinhmun erawh hrang tak an ni. Chutih laia, kan hriat atana pawimawh em em chu Indian Legal System hian thiamloh changte pawh hi ‘misual’ ti-a koh hi a phal reng reng lo a. Ram danin a thil khap bawhchhia an nih avangin rilru fim kim lo leh pangngai lo ‘mentally ill’ tiin a sawi hram hram thin a. A ni taka, khawvela piang mihring tawh phawtte hi a pawng a puia sual nghal leh sual sa hi an awm reng reng lo a, an chhenna hmun avangte, an seilenna avangte leh an hun tawn fuh loh laklawh avangtea dan bawhchhe ta mai an nih chauh thin a. Chuvangin, an chunga rilru ka put dan turah pawh ngaihtuahna zau leh fim zawk kan hman thin a pawimawh khawp mai.
Tin, sual vang hrim hrim ni lo pawh hian dan bawhchhiat palh hi thil awlai tak a ni ve hrim hrim a. Thin thawk thut thil avangte, lirthei khalh chak luat avanga mi va hliam palh vangte, retheih luat avanga humsual dai palh zeuh avangte, suamhmang tawh palh avangte, awhna suala tluk palh avangte, fimkhur tawk loh vangte leh dan hriat lohna avangte hian thiamloh chang a nih theih vek a ni. Chungte avanga tan in kawngkaa lut ta hi tunah pawh sawi tur tam an an awm. An chhungril nun tak tak han bihchian chuan khawngaihthlak tak tak hi an awm teuh mai. Hengte avang hian an dik ve na lai sawisaktu ‘Advocate/Ukil’ te hi an awm a tul tak meuh meuh a ni. ‘Mi bawrhsawmte chuan daktawr an ngai a, mi hriselte chuanin an ngai (si) lo…!’
Thil pawi tak pakhat chu, chung chhan hrang hrang avanga tan in chhunga awm mekte hi chuan dikna leh chanvo neih an va phu ve tawh lo a ni ti ang hrima a man tu Police /Excise leh khawtlangin kan endawng thin leh kan thinhrik fo thinte hi a ni a. Dan in a phalsak anga zalen taka, reilo te tal pawh, an chhungte emaw an thenrualte thlahna hun tha pawh nei thei lova Court tual vela ran ang maia kan nem liam zung zung thinte hi chu Pathian thu atanga thlirna mai bakah, Human Right kalh tlat a ni a, hmuh hrehawm ka lo ti thin takzet a ni. Keimahni ngeite pawh hi kan sual vang hrim hrim ni lo pawh hian vanduai palh vang liau liaua tan in lut ve thei reng kan nih te hi inhre reng ila. Miin i chunga ti tura i duh angin midang chungah pawh ti ve thin rawh u tih thute hi kan thinlung phekah kan vawn reng a pawimawh tak zet a ni.
Jail tang zawng zawngte hi misual an ni vek kher lo a nia…
