RTI Act hi midangte chhaihbuai nan hrim hrima hmansual a rem lo - Larsap
Right to Information (RTI) Week, 2025 chu nimin khan Aizawl-a ATI Auditorium-ah hman niin Larsap General (Dr) Vijay Kumar Singh chuan khuallian niin a hmanpui a, RTI Act chu midangte chhaihbuai nan hrim hrima hman sual a rem loh thu a sawi.
Nimin-a RTI Week hmanna ah hian Larsap chuan RTI Act chu langtlang, mawhphurhna la ngam leh mipui telna Sawrkar siamtu, eirukna leh rorelna dik lo hailang a, democracy inghahna leh tha tichaktu a ni tih a sawi a. Sawrkar laipui ruahmana Sawrkar tha siam tura hmalakna te tarlangin, hengte hi langtlang leh mipuite thuk zawka telna tur sawrkar din tura siam vek a ni, a ti a. Mizoram Information Commission hmalakna fakawm a tih thu Larsap chuan sawiin, India rama RTI Online kalpui hmasa 8-na a ni leh complaint an dawnte chinfel nghal zel a ni te, RTI inzirtirna zau taka kalpui a nite, kumtin Report mumal tak an tichhuak ziah thinte leh department website uluk taka an vil thinte, VC/LC te RTI huamtira Public Authority atana dah an ni leh Village Council President leh Local Council Chairman-te SPIO atana ruat a ni chu lawmawm a tih thu a sawi bawk.
Larsap chuan RTI Act chu mipuite tha tichaka thuneihna petu a nih laiin, midangte chhaihbuai nan hrim hrima hmansual a rem loh thu sawiin, mipui rawngbawlna lam hawi ni lo thil, hun leh tha khawhral nana hman loh tur a nih thu a sawi a. Sawrkar hnathawkte pawh RTI Act-in a phut angin mawhphurhna an hlenchhuah zel a tul tih sawiin, an nitin hnate thawk thei lo khawpa RTI hmanga harsatna siam sak erawh ven a tul thu a sawi bawk.
He hunah hian State Chief Information Commissioner (CIC) John Neihlaia chuan Mizoram chu India rama RTI Act bawhzui tha berte zinga mi a nih thu sawiin, RTI buaipuitu zawng zawngte fakawm a tih thu a sawi a. July ni 1, 2022 atangin Mizoram-ah ‘RTI Online System’ kalpui a nih thu leh India rama hetiang kalpui thei hmasa State zinga 8-na a nih thu a sawi a. October ni 7, 2025 thlengin RTI Online application 22,078 a luh tawh thu leh chawhrualin nitin zawhna 18.5 zel lut anga ngaih a nih thute, kum 2025-ah nitin zawhna 23.6 leh October thla bikah nitin zawhna 31 zel lut anga chhinchhiah a nih thute a sawi bawk.
Chief Information Commissioner chuan kum 2006-a MIC din a nih atanga kum 19 chhungin complaint 171 an dawn tawh thu leh case pending pakhat mah a awm loh thu a sawi a. Hemi hun chhung hian RTI Application 45,000 chuang lutin 98% te SPIO chhannaah an lungawi a, a dang 730 (2%) te chauh chu SPIO chhan dana lungawi lo, thuneitu sang zawk First Appellate Authority (Department Appellate Authority) hnena zualko an nih thu leh chuta la lungawi lo 257 (35% of 730) te chauh Second Appellate Authority, Chief Information Commission (CIC) hnena zualko an awm thu a sawi a. December 2023 atangin hmunhlaa awm leh hna avanga buaite tan Hybirid Hearing/Online Hearing kalpui a nih thu leh kum 2023-ah VC/LC te RTI zawhna dawng thei tur, Public Authority atana ruatna notification chhuah a nih tawh thu a sawi bawk.
RTI Week 2025 puala hun hmanah hian RTI Act, 2005 Sec 4 (1) (b) in a phut anga Public Authority Website enkawl thate lawmman hlan niin Directorate of Tourism in lawmman pakhatna dawngin Mizoram State Legal Services Authority leh Directorate of Economics & Statistics ten pahnihna leh pathumna an dawng a, Planning & Programme Implementation Department leh PHE Department ten Consolation Prize an dawng bawk. MIC Logo Design Competition-ah Lalhmingmawia, Republic Vengthlang chuan lawmman a dawng bawk.